Thôi miên trên cao tốc dễ xảy ra khi lái xe đường dài, ít cảnh vật, khiến tài xế bị buồn ngủ hoặc quên sự vật sự việc trên đường.
Ngày 3/11/2023, báo VnExpress đã đăng tải bài viết với tiêu đề: “‘Thôi miên cao tốc’ – hiện tượng nguy hiểm khi lái xe đường dài”. Nội dung cụ thể như sau:
Hồng Thái thường xuyên di chuyển bằng ôtô từ TP HCM đến Rạch Giá, trên đường có liên tiếp 3 đoạn đường cao tốc, với độ dài khác nhau và chiếm khoảng 80% hành trình. Anh cho biết đã nhiều lần gặp phải tình trạng buồn ngủ, đi quá lối ra vì quãng đường đi quá “chán”.
“Tôi đi cao tốc đoạn TP HCM – Trung Lương thì còn đỡ vì có nhiều xe di chuyển, nhưng đến đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận thì rất dễ buồn ngủ, vì đường vắng không nhiều xe chạy vào, và cao tốc này cảnh vật xung quanh hơi chán, lại đi chuyển liên tục với tốc độ cố định, nhiều khi khiến tôi rơi vào trạng thái vô thức, quên để ý cả biển báo lối ra”, Thái chia sẻ.
Hiện tượng buồn ngủ, quên sự vật sự việc trên đường khi đang lái xe được các nhà khoa học gọi là “thôi miên cao tốc” (Highway hypnosis), lần đầu được đề cập bởi giáo sư Griffith Wynne Williams vào năm 1963. Hội chứng này dễ xảy ra hơn khi tài xế thiếu ngủ, mệt mỏi, hoặc khi lái xe vào buổi tối.
Bên cạnh đó, có lý do khách quan khác cho việc này: quãng đường di chuyển đơn điệu và kéo dài. Các nghiên cứu chỉ ra rằng con đường dài, không có cảnh vật, không có điểm thu vị để thu hút mắt tài xế, ít ngã rẽ sẽ khiến tài xế dễ bị thôi miên cao tốc, cho dù tài xế đã ngủ đủ và nhiều kinh nghiệm.
Nhà tâm lý trị liệu Natacha Duke, giải thích về lý do trên Cleveland Clinic, rằng bộ não con người luôn cần phải được “kích thích” về mặt thị giác khi lái xe, nhằm giữ độ phản xạ ở mức cao nhất. Nếu không có sự kích thích, tức quãng đường di chuyển không có cảnh vật, dài, ít thay đổi địa hình, não giờ đây không còn phản ứng nhanh nhạy nữa, qua đó giảm khả năng phản xạ, khiến tài xế giảm sự chú ý. Mặc dù tài xế vẫn làm chủ được vô-lăng, nhưng có thể bị quên sự việc hoặc sự vật trên đường như biển báo hiệu, lối ra.
Đó cũng là lý do hầu hết các cao tốc được thiết kế hạn chế tối đa các đường thẳng dài. Tại Việt Nam, Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5729/2012 về đường cao tốc ghi rõ không nên thiết kế các đoạn tuyến thẳng trên đường cao tốc dài quá 4 km, nên thay các đoạn thẳng quá dài bằng các đường vòng có góc chuyển hướng nhỏ với bán kính lớn (5-15 m) để chống đơn điệu và lóa mắt do pha đèn về ban đêm. Đây là cách giúp hạn chế sự đơn điệu của quãng đường, buộc tài xế phải tập trung đánh lái, qua đó ngăn buồn ngủ.
Để phòng tránh hiện tượng thôi miên trên cao tốc, tài xế cần ngủ đủ trước mỗi hành trình. Ở những đoạn đường dài và không có cảnh vật, nên chạy liên tục tối đa 2 giờ, sau đó nghỉ ngơi khoảng 15 phút rồi tiếp tục.
Ngoài ra nên duy trì đủ nước, song song với cà phê hoặc trà. Nếu cảm thấy buồn ngủ và mất tập trung khi lái xe, thay vì nghe nhạc với giai điệu đều đều, tài xế có thể nghe podcast, ebook để não bộ luôn kích thích theo sự thay đổi của nội dung tác phẩm. Bên cạnh đó có thể mở cửa sổ để lấy khí tươi. Cuối cùng, không nên ăn quá no trong những chuyến hành trình dài.
Báo Tuổi Trẻ ngày 19/2/2024 đã đăng tải bài viết với tiêu đề: “Lái xe non kinh nghiệm, không tuân thủ quy định là nguyên nhân gây ta.i n.ạn trên cao tốc?”. Nội dung cụ thể như sau:
Như đã thông tin, sau hàng loạt ta.i n.ạn xảy ra trên đường cao tốc trong thời gian gần đây, nhiều bạn đọc cho rằng trong xu hướng phát triển chung như hiện nay rất cần kỹ năng lái xe trên đường cao tốc.
Nếu tài xế tuân thủ quy định, không phóng nhanh vượt ẩu sẽ hạn chế phần nào những trường hợp thương tâm.
Tài xế đi đường cao tốc cần nhiều kỹ năng, kinh nghiệm
Đi tìm lời giải cho những vụ ta.i n.ạn trên cao tốc xảy ra trong thời gian gần đây, bạn đọc Thành viết: “Mình hay chạy cao tốc và luôn thấy tình trạng xe sau chạy sát đuôi xe trước, không hề giữ khoảng cách an toàn.
“Đất nước mình còn nghèo, có tiền tới đâu làm đường tới đó. Không thể đòi hỏi thêm được. Nên đừng đổ lỗi tại đường. Đi đường vẫn còn nhiều tài xế chạy rất ẩu cả xe khách, xe con, xe tải… Mỗi chúng ta ý thức hơn khi tham gia giao thông sẽ bớt đi những đau lòng không đáng có”. Ý kiến bạn đọc Nhiệm Lê: Đã vậy, còn thêm tình trạng xe chạy chậm không chạy làn ngoài cùng, mà cứ chạy làn bên trong”
“Do vậy, rất cần ban hành luật chạy xe trên đường cao tốc, nếu không thì tình trạng này sẽ còn diễn ra liên tục’ – bạn đọc Thành đề nghị.
Cùng một góc nhìn, bạn đọc Trần Hiệp kết luận: “90% lỗi do tài xế không giữ đúng khoảng cách giữa 2 xe, còn lại là quá tốc độ và vượt ẩu. Đề nghị công an phạt nặng những tài xế vi phạm”.
Không nói chung chung, bạn đọc nick name L.A.T. rất cụ thể: “Chạy trên cao tốc các bác tài xin giữ cái đầu lạnh, tỉnh táo quan sát gương chiếu hậu khi chuyển làn. Cái câu xe mất lái với mất thắng khó nghe lắm, chỉ có tài xế mất tỉnh táo, thiếu kinh nghiệm, tay lái yếu mới gây ta.i n.ạn thôi…”.
Trong khi đó, bạn đọc Tuấn Lê thêm: “Ngoài các nguyên nhân khách quan ra thì nguyên nhân chủ quan ít được nói tới là kinh nghiệm lái xe trên đường cao tốc của các tài xế non kinh nghiệm. Coi chạy mà phát nản, thậm chí có ông kia lui cái xe hơn 30 phút vẫn chưa xong, sợ thật sự…”.
“Không chịu giữ khoảng cách an toàn, cứ điền vào chỗ trống, chạy vào làn dừng khẩn cấp là những bệnh khó chữa của các tài xế hiện nay. Bệnh này chỉ hết khi việc xử phạt phải thật nặng, nhanh chóng nhất. Tất cả nguyên nhân của ta.i n.ạn giao thông đều do tài xế gây ra hết” – bạn đọc Lão Gàn kết luận.
Giải pháp nào để hạn chế ta.i n.ạn trên cao tốc?
“Mấy ngày đầu năm cao tốc gặp ta.i n.ạn suốt vậy. Đề nghị lắp đặt camera dày đặc trên cao tốc để giám sát, xe nào chạy ẩu hay quá tốc độ thì phạt nguội là sợ à” – bạn đọc Huy nêu ý kiến.
Góp thêm một góc nhìn, bạn đọc Quốc bổ sung: “Nguyên nhân ta.i n.ạn liên hoàn trên cao tốc những ngày qua, đặc biệt trên tuyến cao tốc mà mình đã đi qua và nhận thấy là do không có trạm dừng để đi “toilet”.
Xe chạy làn trong dễ bị bất ngờ khi xe trước giảm tốc để vào khu khẩn cấp đi toilet. Tình trạng xe ra vô tốc độ chậm và đột ngột xảy ra trên toàn tuyến rất nguy hiểm, một phần khi phụ nữ không đi toilet ở các khu dừng khẩn cấp được cũng làm cho tài xế tâm lý gấp gáp ít nhiều mất an toàn.
Điều này sẽ càng thêm nguy hiểm khi toàn tuyến cao tốc thông xe thì không phải 200km, mà làm 500km không có toilet.
Vì vậy, tôi đề nghị các ban ngành xem xét hợp lý. 50km có 1 trạm dừng, cây xăng…”.
Là một việc nhỏ, nhưng rất đáng lưu tâm, đó là việc thắt dây an toàn khi đi cao tốc.
Về ý này, bạn đọc QS viết: “Có một điều nên cảnh báo mọi người khi đã ngồi vào xe thì phải đeo dây an toàn. Cảnh sát giao thông nên điều tra thêm việc đeo dây an toàn để cảnh báo mọi người khi ngồi vào xe”.
“Cao tốc cho phép chạy 120km/h mà mấy bác xe dịch vụ, xe cá nhân cứ ôm cái xe chạy 50-60km/h nên xe chạy tốc độ cao né không kịp. Ngoài việc chạy quá tốc độ phạm luật thì thiết nghĩ cơ quan chức năng nên phạt nặng hơn với những phương tiện đi không đủ tốc độ trên cao tốc” – bạn đọc Mạnh Epoxy góp ý.
